Cá thửng, loại cá biển có thịt chắc và vị ngọt tự nhiên, đang được nhiều thực khách tìm mua dưới dạng hun khói, nhất là vào dịp Tết.

Tại vùng biển Cửa Hội, Cửa Lò, Nghệ An, loài cá này đã quen thuộc với người dân từ lâu. Điểm khác biệt của món ăn nằm ở cách uốn thân cá thành vòng tròn, gài đuôi vào miệng rồi hun khói bằng vỏ mía hoặc bã mía.

Cá thửng còn được một số địa phương gọi là cá mối. Loài cá này có lớp da hơi xù xì, thịt trắng, chắc và vị ngọt tự nhiên, không nổi bật về hình thức nhưng có chỗ đứng trong bữa ăn của người dân vùng biển.

Trước đây, cá thửng là món ăn quen thuộc trong những gia đình xứ Nghệ khi đời sống còn nhiều khó khăn. Riêng loại hun khói được xem là món ngon có giá trị, thường xuất hiện trong mâm cơm ngày Tết hoặc được dùng để dâng cúng tổ tiên.

Ngày nay, món cá này vẫn được nhiều người tìm mua để thưởng thức hoặc làm quà vào dịp cuối năm. Theo thông tin thị trường, cá thửng hun khói có giá khoảng 130.000–200.000 đồng/kg, tương đương 3–4 con tùy kích thước; giá có thể tăng vào dịp Tết do nhu cầu cao hơn.

Tạo hình vòng tròn, hun khói bằng vỏ mía

Khâu chế biến đòi hỏi sự khéo léo ngay từ lúc tạo hình. Cá sau khi làm sạch được uốn cong thân, gài đuôi vào miệng rồi hấp hoặc luộc chín tới, người làm tiếp tục để cá ráo nước trước khi hun khói.

Thay vì chỉ dùng nhiên liệu thông thường, người dân vùng biển Cửa Lò sử dụng vỏ mía hoặc bã mía để tạo khói. Cách làm này giúp cá có màu vàng ruộm, giảm mùi tanh và tạo hương thơm dịu nhẹ. Khi hoàn thành, lớp da bên ngoài khô ráo, trong khi thịt cá vẫn giữ được độ mềm ẩm và vị ngọt đặc trưng.

Hình dáng tròn của cá còn gắn với quan niệm dân gian tại một số làng chài. Người dân xem hình tròn là biểu tượng của sự trọn vẹn, viên mãn và bình an; vì vậy, món cá này còn được gọi dân dã là “cá ông trời” và thường có mặt trên mâm cỗ ngày Tết.

Ngoài hun khói, cá thửng có thể được kho với gừng, riềng, hành, nước mắm, tiêu, ớt và một chút mật mía. Cá được đun nhỏ lửa trong nhiều giờ, đôi khi kho lại nhiều lần để gia vị ngấm sâu và xương mềm hơn. Thành phẩm có màu vàng sậm, vị mặn ngọt đậm đà, xen chút cay nhẹ, thích hợp ăn cùng cơm nóng hoặc bánh chưng.

Người dân còn có thể nạo thịt cá làm chả, chiên giòn với sả hoặc nướng rồi chấm muối tiêu chanh. Tuy nhiên, cá thửng có khá nhiều xương nên người ăn, đặc biệt là trẻ nhỏ, cần chú ý khi thưởng thức.

Cá thường được đánh bắt nhiều từ khoảng tháng 9–10 âm lịch đến Tết Nguyên đán. Đây cũng là thời điểm người dân chuẩn bị cá hun khói phục vụ nhu cầu ăn uống và mua làm quà. Từ món ăn gắn với ký ức của nhiều gia đình ven biển, cá thửng hun khói tiếp tục góp mặt trong văn hóa ẩm thực xứ Nghệ nhờ cách chế biến đặc trưng và hương vị truyền thống.

Bùi Hà (tổng hợp) 

Từ Khóa: