Sự phổ biến của AI trong học tập khiến sản phẩm hoàn chỉnh không còn là căn cứ duy nhất để giáo viên xác định năng lực thật của học sinh.
- Đối tượng bị truy nã đặc biệt nguy hiểm sa lưới tại cửa khẩu Mộc Bài
- Biến tướng dạy thêm học thêm
- Nghệ An mở thêm hướng tận dụng trụ sở dôi dư cho trường học
Khi có thể nhờ AI tìm thông tin, gợi ý ý tưởng và tạo nội dung, học sinh cần được đánh giá cả khả năng làm việc với công cụ này lẫn năng lực tự suy nghĩ và giải quyết vấn đề khi không có AI.
Một sản phẩm tốt chưa nói hết năng lực người học
Một bài viết có thể mạch lạc nhưng người làm chưa chắc hiểu sâu nội dung. Một chương trình có thể vận hành tốt nhưng học sinh chưa chắc hiểu mã lệnh. Một bài thuyết trình có hình thức hoàn chỉnh cũng chưa đủ chứng minh người trình bày có khả năng tư duy tương ứng.
Đây là lý do cách đánh giá dựa chủ yếu vào sản phẩm cuối cùng cần được điều chỉnh. Giáo viên không chỉ cần biết học sinh tạo ra được gì mà còn phải biết các em đã suy nghĩ, lựa chọn, kiểm chứng và hoàn thiện sản phẩm như thế nào.
Học sinh có thể được yêu cầu lưu lại quá trình làm bài, từ ý tưởng ban đầu, câu hỏi nghiên cứu đến nguồn thông tin đã dùng và những yêu cầu gửi cho AI. Kết quả AI đưa ra, cách kiểm tra thông tin và những phần được chỉnh sửa cũng có thể trở thành căn cứ đánh giá.
Vấn đáp ngắn sau một nhiệm vụ là một phương án khác. Giáo viên có thể yêu cầu học sinh giải thích lý do lựa chọn phương án, chỉ ra nguồn thông tin quan trọng hoặc trình bày cách kiểm chứng kết quả. Nếu điều kiện của bài toán thay đổi, học sinh cũng có thể phải giải thích liệu cách làm ban đầu còn phù hợp hay không.
Những câu hỏi như vậy giúp phân biệt giữa người thực sự hiểu nhiệm vụ với người chỉ có trong tay một sản phẩm hoàn chỉnh.
Tuy nhiên, đánh giá quá trình không có nghĩa loại bỏ đánh giá kết quả. Hai hình thức cần bổ sung cho nhau. Sản phẩm cho thấy kết quả đạt được, còn quá trình cho thấy mức độ tham gia và năng lực của người học.
AI cũng không nhất thiết bị loại khỏi mọi nhiệm vụ. Học sinh có thể sử dụng công cụ này để tìm kiếm thông tin, phát triển ý tưởng, phân tích hoặc nhận phản hồi. Điều giáo viên cần đánh giá là cách các em đặt câu hỏi, lựa chọn thông tin, kiểm chứng câu trả lời và biến kết quả AI thành sản phẩm có đóng góp cá nhân.
Ở chiều ngược lại, những bài kiểm tra nhằm xác nhận năng lực riêng của từng học sinh cần có nhiệm vụ không sử dụng AI. Viết trực tiếp, giải quyết vấn đề, thực hành, vấn đáp, thuyết trình hay xử lý tình huống mới đều có thể giúp nhận diện năng lực độc lập.
Nhà trường cũng cần thống nhất nguyên tắc sử dụng AI giữa các môn học. Học sinh phải biết nhiệm vụ nào được dùng công cụ, được dùng vào mục đích nào và đâu là phần bắt buộc tự thực hiện.
Đổi mới đánh giá chỉ hiệu quả khi đi cùng đổi mới dạy học. Các hoạt động phân tích, tranh luận, thiết kế, thử nghiệm, dự án, STEM, nghiên cứu và phản biện cần tạo nhiều cơ hội để học sinh vận dụng kiến thức thay vì chỉ ghi nhớ.
Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra những học sinh không dùng AI. Điều quan trọng hơn là hình thành người học biết sử dụng AI đúng lúc, đồng thời vẫn có khả năng tự suy nghĩ, lựa chọn và chịu trách nhiệm về kết quả của mình.
Phạm Mai (tổng hơp)