Bình vôi, lạc tiên, đinh lăng, vông nem và xấu hổ được sử dụng hỗ trợ cải thiện giấc ngủ, nhưng lựa chọn dược liệu cần căn cứ vào biểu hiện và thể bệnh cụ thể.
- Mưa lớn miền Trung còn kéo dài, trọng tâm dần ra phía Bắc
- Đất bỏ hoang bị đề xuất đánh thuế cao gấp 7 lần
- Chợ mới mở ra phương án trở lại cho gần 200 tiểu thương
Khó vào giấc, ngủ chập chờn hoặc thức giấc giữa đêm là những biểu hiện thường gặp của mất ngủ. Y học cổ truyền xếp tình trạng này vào chứng “thất miên”, “bất mị” và cho rằng nguyên nhân có thể liên quan đến sự mất điều hòa giữa các tạng Tâm, Tỳ, Can, Thận.
Trong số những dược liệu quen thuộc được sử dụng, bình vôi, lạc tiên, đinh lăng, lá vông nem và cây xấu hổ có công năng khác nhau. Hướng dẫn điều trị mất ngủ không thực tổn do Bộ Y tế ban hành năm 2025 ghi nhận một số vị thuốc trong nghiệm phương cổ truyền, nhưng việc lựa chọn vẫn cần căn cứ vào từng thể bệnh.
Công dụng khác nhau, rủi ro cũng không giống nhau
Bình vôi được sử dụng để hỗ trợ an thần nhờ hoạt chất L-tetrahydropalmatine (rotundin) trong củ. Bài gốc nêu lượng củ khô thường dùng là 3-6 g khi mất ngủ do căng thẳng thần kinh, nhưng cũng cảnh báo nguy cơ ngộ độc nếu sử dụng quá liều.
Lạc tiên (Passiflora foetida L.) được dùng với lượng 20-40 g khô mỗi ngày để hỗ trợ giảm bồn chồn, hay mơ. Đinh lăng không phải vị thuốc chuyên trị mất ngủ mà chủ yếu bổ khí huyết, thường được dùng khi người bệnh mất ngủ kèm suy nhược, mệt mỏi, với lượng 10-20 g rễ khô sắc uống.
Lá vông nem có mặt trong nghiệm phương “Bổ tâm tỳ an thần hoàn” do Bộ Y tế công bố năm 2025, dành cho thể Tâm Tỳ lưỡng hư. Cây xấu hổ (Mimosa pudica L.), còn gọi trinh nữ, được dùng với lượng 15-30 g cành lá khô sắc uống khi mất ngủ đi kèm đau nhức.
Sự khác biệt giữa các vị thuốc cũng thể hiện trong cách phối hợp. Một bài thuốc được đề cập trong bài gốc dùng bình vôi, lạc tiên, lá vông nem, mỗi vị khoảng 12 g, cùng cam thảo và liên tâm, mỗi vị 6 g.
Tuy nhiên, bài gốc cũng nêu khuyến cáo không dùng quá 30 g bình vôi mỗi ngày vì nguy cơ ngộ độc. BS.CK1 Nguyễn Trần Như Thủy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, cho biết chế phẩm từ củ bình vôi có tác dụng duy trì trạng thái thư giãn, an thần, hỗ trợ trị mất ngủ, nhưng cần phối hợp đúng liều với các vị thuốc khác tùy thể bệnh.
Những con số về liều dùng không nên được hiểu là hướng dẫn tự điều trị cho mọi trường hợp. Khi mất ngủ kéo dài, việc tự tăng liều hoặc phối hợp dược liệu theo kinh nghiệm có thể tạo ra rủi ro thay vì giải quyết nguyên nhân gây mất ngủ.
Vũ Hiếu (tổng hợp)