Chính quyền Tổng thống Donald Trump kỳ vọng nguồn cung dầu diesel Nga giúp hạ giá nhiên liệu, nhưng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cảnh báo nguồn thu này có thể giúp Moscow kéo dài xung đột, trong khi châu Âu tiếp tục duy trì trừng phạt.
- Chuyên gia Mỹ cảnh báo năng lực hạt nhân và tên lửa Triều Tiên
- Lở đất chặn sông Budhi Gandaki ở Nepal, 45 nhà bị cuốn trôi
- Mỹ viện trợ Panama sau trận động đất gây hơn 200 dư chấn
Ngày 11/10, ông Trump kêu gọi Ukraine thay lãnh đạo, cáo buộc ông Zelensky cản trở thỏa thuận hòa bình và phớt lờ yêu cầu ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga. Tổng thống Mỹ đồng thời khẳng định Tổng thống Nga Vladimir Putin mong muốn đạt thỏa thuận giải quyết xung đột.
Trước đó một ngày, ông Trump công bố thỏa thuận để Nga cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó. Theo Reuters, lượng bổ sung 3 triệu tấn có thể được xem xét tùy tình trạng các nhà máy lọc dầu Nga.
Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép có thời hạn 6 tháng để nới hạn chế đối với dầu diesel Nga. Moscow hoan nghênh thỏa thuận, trong khi giới quan sát đặt câu hỏi về mức độ cân bằng lợi ích giữa các bên.
Washington kỳ vọng nguồn cung bổ sung giúp giảm giá nhiên liệu, qua đó hạ chi phí vận tải, sản xuất và sinh hoạt. Tuy nhiên, chuyên gia Daniel Sternoff thuộc Đại học Columbia (Mỹ) nhận định trên tạp chí Fortune ngày 11/10 rằng dầu diesel Nga khó kéo giá giảm đáng kể khi nguồn cung từ Trung Đông vẫn gián đoạn.
Cũng trên Fortune, chuyên gia Clayton Seigle thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) cho rằng thỏa thuận giúp Nga giảm áp lực về nguồn thu, dù tác động đến giá nhiên liệu tại Mỹ và châu Âu có thể hạn chế. Ông Zelensky cảnh báo nguồn thu mới có thể giúp Moscow duy trì chiến sự.
Thỏa thuận còn vấp phải phản ứng tại Mỹ. Theo The Hill ngày 11/10, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Lisa Murkowski kêu gọi sử dụng biện pháp trừng phạt thay vì tạo thêm nguồn thu cho Nga. Hạ nghị sĩ cùng đảng Brian Fitzpatrick cũng công bố kế hoạch lập pháp nhằm ngăn việc nới trừng phạt Moscow.
Bất đồng gia tăng khi đàm phán chưa đột phá
Việc Mỹ vừa nới hạn chế dầu diesel Nga, vừa yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu đặt Kyiv trước nguy cơ mất một công cụ gây sức ép. Trong khi đó, Moscow chưa đưa ra sự kiềm chế tương ứng mà Ukraine yêu cầu đối với các cơ sở năng lượng.
Bất đồng được thể hiện tại cuộc gặp giữa quan chức Mỹ, Ukraine và châu Âu ở Miami, bang Florida (Mỹ). Theo Reuters, các bên tìm cách xây dựng đề xuất chung để chuyển cho Nga trong những tuần tới, hướng đến một bước đột phá trước mùa đông.
Tuy nhiên, Financial Times ngày 11/10 dẫn nguồn tin am hiểu cho biết các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã nêu khả năng cắt chia sẻ tình báo nếu Ukraine tiếp tục tấn công các nhà máy lọc dầu Nga. Giới chức Ukraine tuyên bố chỉ chấp nhận ngừng tấn công cơ sở năng lượng nếu Nga hành động tương tự.
Cùng ngày, Tổng thống Putin nhận định quá trình đàm phán khó có thể nối lại ngay lập tức, viện dẫn các cuộc tấn công của Ukraine. Những khác biệt về điều kiện ngừng bắn cho thấy các bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung.
Trong lúc ngoại giao chưa đạt tiến triển rõ rệt, giao tranh tiếp tục gây thiệt hại cho hạ tầng. Giới chức Ukraine ngày 11/10 cáo buộc cuộc không kích của Nga vào Zaporizhzhia ngày 10/10 khiến 20 người thiệt mạng. Theo The Kyiv Independent, Kyiv cũng ghi nhận các cuộc tấn công gây mất điện trên diện rộng trong ngày 11/10.
Ở chiều ngược lại, một cuộc tấn công của Ukraine khiến trung tâm dữ liệu của Công ty công nghệ Yandex tại vùng Vladimir (Nga) ngừng hoạt động hoàn toàn. Trước đó, hai cơ sở khác của công ty tại Sasovo và Kaluga cũng bị tấn công.
Theo The Guardian, ngày 10/10, đại diện cấp cao Liên minh châu Âu (EU) về chính sách đối ngoại Kaja Kallas khẳng định châu Âu không giảm sức ép lên Nga.
Dự kiến ngày 12/10, ngoại trưởng các nước EU sẽ thông qua việc bổ sung 1.600 cá nhân và thực thể liên quan đến Nga vào danh sách trừng phạt. Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson bày tỏ tiếc nuối về thỏa thuận dầu diesel Mỹ – Nga, trong khi Đức và Anh tuyên bố tiếp tục duy trì, phối hợp tăng cường các biện pháp trừng phạt Moscow.
Thỏa thuận dầu diesel vì thế không chỉ đặt ra câu hỏi về hiệu quả giảm giá nhiên liệu mà còn cho thấy sự khác biệt trong cách Mỹ và châu Âu gây sức ép lên Nga. Khi giao tranh vẫn tiếp diễn và điều kiện đàm phán chưa được thống nhất, hiệu quả thực tế của chính sách mới đối với kinh tế cũng như tiến trình hòa bình vẫn chưa thể xác định.
Trang Trần (tổng hợp)