Bộ Tài chính muốn duy trì Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) trong EVN trước mắt, trong khi Bộ Công thương đề xuất đưa doanh nghiệp này thành đơn vị độc lập do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn.
- Tám tỷ phú USD Việt Nam và phép thử của những tham vọng lớn
- Vì sao chợ truyền thống ngày càng mất sức hút?
- Người dân TPHCM xoay xở khi triều cường tràn vào nhà
Đề án tái cấu trúc EVN do Bộ Tài chính chủ trì hướng tới xây dựng tập đoàn kinh tế nhà nước có năng lực quản trị hiện đại, giữ vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh cung ứng điện và phát triển thị trường cạnh tranh. Khác biệt giữa hai bộ còn nằm ở lộ trình tách bạch hoạt động phân phối, bán lẻ điện và cách huy động nguồn lực cho hệ thống truyền tải.
Bộ Tài chính cho rằng EVNNPT hiện đã hạch toán độc lập, cung cấp dịch vụ theo giá truyền tải do Bộ Công thương phê duyệt. Vì vậy, việc tách doanh nghiệp cần được cân nhắc dựa trên hiệu quả thực tế, khả năng huy động vốn và yêu cầu vận hành hệ thống, thay vì chỉ thay đổi mô hình tổ chức.
EVN cũng đồng tình với phương án duy trì EVNNPT trực thuộc tập đoàn trong giai đoạn trước mắt. Theo EVN, cách tổ chức này tạo thuận lợi cho việc phối hợp giữa truyền tải, phân phối, phát triển nguồn điện và đáp ứng nhu cầu phụ tải, nhất là khi cần điều phối nguồn lực cho công trình trọng điểm hoặc xử lý tình huống khẩn cấp.
Ngược lại, Bộ Công thương đề xuất chuyển EVNNPT thành doanh nghiệp độc lập do Nhà nước sở hữu 100% vốn, trực thuộc bộ chuyên ngành. Cơ quan này xem việc tăng tính độc lập của hạ tầng truyền tải là điều kiện quan trọng để phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh và nâng cao khả năng chủ động bảo đảm an ninh cung ứng.
Khác biệt về lộ trình và áp lực vốn
Trong phương án của Bộ Tài chính, đến hết năm 2027, việc tách bạch chi phí giữa phân phối và bán lẻ điện cần hoàn thành. Giai đoạn 2028–2030 sẽ tiếp tục phân định chi phí theo cấp điện áp, sắp xếp tổ chức và thí điểm tách riêng hoạt động bán lẻ; sau năm 2030, các đơn vị bán lẻ từng bước hạch toán độc lập tùy điều kiện thị trường.
Bộ Công thương muốn điều chỉnh lộ trình để thị trường bán lẻ điện cạnh tranh có thể vận hành chậm nhất vào năm 2030. Theo hướng này, việc chuyển đổi tổ chức và hạch toán cần đồng bộ với tiến trình hình thành thị trường, thay vì kéo dài sang giai đoạn sau.
Một trở ngại lớn là nguồn vốn. Bộ Tài chính lưu ý nếu tách EVNNPT khỏi EVN, doanh nghiệp cần bổ sung khoảng 42.500 tỉ đồng vốn chủ sở hữu. Ngân sách có thể phải cấp thêm vốn điều lệ hoặc Nhà nước bảo lãnh vay vốn; đồng thời, việc thay đổi mô hình có nguy cơ ảnh hưởng sự phối hợp giữa đầu tư lưới truyền tải và lưới phân phối.
Chuyên gia năng lượng Ngô Đức Lâm, nguyên Phó viện trưởng Viện Năng lượng và nguyên Cục trưởng Cục An toàn kỹ thuật và môi trường thuộc Bộ Công thương, cho rằng về nguyên lý, cần tách truyền tải điện khỏi EVN để phân định hoạt động sản xuất với hạ tầng truyền tải. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh khó khăn lớn nhất là vốn, bởi nhiều tuyến điện đi qua miền núi, vùng sâu, vùng xa có chi phí đầu tư cao nhưng hiệu quả tài chính thấp.
“Về nguyên lý, tôi cho rằng nên tách, nhưng phải giải được bài toán vốn. Bộ Tài chính cần tính toán cơ chế cấp vốn, hỗ trợ tài chính để đơn vị truyền tải thực hiện được nhiệm vụ quốc gia”, ông Ngô Đức Lâm nhấn mạnh.
Một chuyên gia năng lượng khác cho rằng Việt Nam cần cân nhắc kinh nghiệm quốc tế trước khi thay đổi mô hình, bởi cấu trúc thị trường điện tại Pháp, Hàn Quốc, Đức và một số bang của Mỹ không hoàn toàn giống nhau. Theo chuyên gia này, giá truyền tải hiện khoảng 83,07 đồng/kWh và có thể tăng đáng kể nếu tính đủ chi phí để thu hút đầu tư; trong khi lợi nhuận của đơn vị truyền tải chỉ khoảng 2,6%, thấp hơn nhiều so với lãi suất vay vốn.
Những khác biệt trên cho thấy việc tách EVNNPT không chỉ liên quan đến cơ cấu tổ chức mà còn đặt ra yêu cầu về vốn, cơ chế hỗ trợ và khả năng phối hợp đầu tư lưới điện. Nếu chưa giải quyết được nguồn lực tài chính, việc thay đổi mô hình có thể gây khó khăn cho quá trình phát triển hệ thống truyền tải và bảo đảm cung ứng điện.
Trang Trần (tổng hợp)